مهارت های تحصیلی و موفقیت در کنکور

دقت یعنی خوب دیدن و خوب شنیدن ، دقت یعنی توجه کردن برای خوب فهمیدن

عوامل مؤثر بر دقت :

مهم ترین عواملی که بر دقت ما مؤثر اند عبارتند از:

1-هدف و انتخاب : وقتی کتاب می خوانیم صدا ی کولر ، اعضای خانواده و.... وارد گوش و متعاقباً مغز ما می شوند ولی ما به آنها توجهی نداریم چون آن ها را انتخاب نکرده ایم . ما از تمام محرک های محیط ، آنهایی را درک می کنیم و می فهمیم که مورد انتخاب و علاقه و هدف ما بوده اند.برای فهمیدن هر چیزی مانند درس ابتدا باید به آن دقت کرد و با دقت آن را انتخاب کرد.یعنی دقت امری اداری و انتخابی است و برای انتخاب هم باید به آن موضوع علاقه مند بود.در اینصورت می توانیم همه ی سرو صدا ها ی نا مطلوب را نشنیده بگیریم.

2- میزان اطلاعات دریافتی : علاوه بر علاقه و انتخاب ، شدت محرک هانیز بر میزان دقت ما تاثیر دارند. در مورد درس خواندن ، دروسی که عمیق تر و باانجام بیش تر تکالیف خوانده شوند،بهتر به خاطر سپرده می شوند.

3-تمایل و علاقه : در مطالعه علاقه ی زیاد به یک درس ، تمرکز و دقت بیشتری ایجاد می کند و بالعکس، حس منفی یا عدم علاقه، مانع دقت و تمرکز در یاد گرفتن یک درس میشود. بنابراین اگر بخواهیم درسی را خوب یاد بگیریم ، نباید با احساسات منفی به سراغ آن برویم.

دقت در خواندن :

75درصد اطلاعات ما از طریق دیدن ، از جمله مطالعه کردن به دست می آید.تا چیزی را خوب و با دقت ببینیم ، نمی توانیم آن را به خاطر بسپاریم  . باید حواسمان باشد که بین «دیدن» و «مشاهده کردن» تفاوت است. وقتی عمل دیدن را بدون دقت و فکر انجام دهیم ، تنها از حس بینایی خود استفاده می کنیم. ولی وقتی که دیدن ما با تفکر و دقت همراه باشد ، منجر به فهمیدن و به خاطر سپاری می شود.

مطالعه دقیق به معنای آرام خواندن ، مکث طولانی روی مطالب و یا کلمه به کلمه خواندن نیست. بلکه دقت در مطالعه یعنی تمرکز حواس ،حضور ذهن کامل ،کنجکاوی و فکر کردن به مفهوم و معنای کلمات . یعنی تشخیص اهمیت هر واژه در جمله. به طور خلاصه یعنی :«مو را از ماست بیرون کشیدن».

چرا دقیق نمی خوانیم؟

1-    تلفظ نادرست کلمات یکی از عوامل کم دقتی است. می توانیم از دوست خود بخواهیم هنگام خواندن  یک متن ، کلماتی را که دقیق تلفظ نمی کنیم ، علامت گذاری کند.بدین ترتیب متوجه این اشکال خود خواهیم شد.

2-    جملات را با آهنگ و موسیقی درست نمی خوانیم. به عنوان مثال به جای گفتن «واکنشِ شیمیاییِ گرماده » می گوییم« واکنش، شیمیایی ،گرماده ».یعنی خواندن ما لحن مناسبی ندارد. همین مسئله بر دقت ، یادگیری و سرعت خواندن ما تاثیر منفی دارد.

3-    اکثر بچه ها  درس خواندن را  صرفاً به معنای خواندن نوشته های متن می دانند.

آن ها روی شکل ها ، جدول ها، نمودار ها،حل تمرین ها و «فکر کنید» های کتاب در سی  تفکر و تأمل ندارندو اعتنایی به آن ها نمی کنند. یا به سرعت از آن ها عبو.ر می کنند. در حالی که اکثر این تمرین ها ، شکل ها و نمودار ها ، نکات جالبی ندارند و دقت شما را روی مطلب دو چندان می کنند.

4-    یکی از عواملی که دقت  خواندن ما را کم می کند،آن است که حرکت چشمانمان به فرمان ما نیست و روی مطالب لیز می خورد.

5-    اکثر بچه ها به معنای و مفهوم کلمات و عبارت ها توجه  نمی کنند و بدون تجزیه و تحلیل ، آن ها را حفظ می کنند و قورت می دهد.

6-    خواندن ما فعال نیست . یعنی با یادداشت برداری ، پرسش ، نکته برداری و....

همراه نیست و بیش تر مطالب را به صورت روخوانی و با سرعت مطالعه می کنیم. این کار دقت ما را به مقدار  زیادی کم می کند.

7-تحقیقات نشان داده است که اگر موقع خواندن مطالب جدید ، روی جزئیات آن وسواس به خرج دهیم یا سعی کنیم در همان مرتبه ی اول خواندن ، همه ی جزئیات آن را یاد بگیریم، دقت ما کم تر می شود. بهتر است به جزئیات یک مطلب در دفعات بعدی مطالعه توجه کنیم چون     80درصد از عدم تمرکز ما و کم دقتی های بچه ها در هنگام مطالعه ناشی از همین عوامل است.

7-    در بسیاری از موارد ، به جای آن که توجه کنیم منظور نویسنده چیست؟ مطلب را آن طور که دلمان می خواهد درک می کنیم و یا آن را با یادداشت ها ی قبلی خود مقایسه می کنیم.

 چند تمرین برای دقیق خواندن

دقیق بودن امری ذاتی یا مادر ذاتی نیست . دقت مهارتی اکتسابی و قابل  پرورش است که می توان با تمرین آن را بهبود داد. علاوه بر موارد قبلی تمرین ها ی زیر می تواند در بهبود دقت مؤثر باشد.

1-    روی یکی از شکل های درسی تمرکز کنید. خوب آن را ببینید، بعد چشمان خود را ببندید. شکل را در ذهن خود مجسم کنید و سعی کنید هر چه بیش تر جزئیات آن را به خاطر بیاورید. در انتها تصویر ذهنی خود را با کتاب مقایسه  کنید. این کار را چند بار تکرار کنید . تا به نتیجه ی دلخواه برسد.

2-    تجسم رنگ شکل ها ، جدول ها و نوشته ها در افزایش دقت اهمیت دارند. این کار مغز را فعال می کند . با چشمان بسته رنگ آن ها را در ذهن مجسم کنید و سپس آن را با کتاب مقایسه کنید . این تمرین را تا جایی که اشتباهات شما برطرف شود ، ادامه دهید.

3-    در شکل های هندسی ابتدا شکل های کلی آن را در ذهن تصور کنید ، سپس به جزئیات داخل شکل توجه کنید. به عنوان مثال در مورد شکل مقابل بگویید: دایره ای داریم که در آن دومثلث بزرگ مشابه وجود دارد.

4-برای جدول ها ، ابتدا به اطلاعات سرستون ها و ردیف ها توجه کنید. ببینید آن ها مربوط به چه چیزی هستند. بعد به سایر داده های داخل جدول توجه کنید. چشمان خود را ببندیدو سعی کنید آن ها در ذهن مجسم کنید. سپس این تصویر ذهنی را با کتاب مقایسه کنید.

5- در مورد نمودار ها ، ابتدا به مشتق ها و تابع آن ها توجه کنید. بعد روند تغییر و وضعیت کای نمودار را به خاطر بسپارید، سپس به استثنا های موجود در نمودار توجه کنید. در انتها تصویر ذهنی خود را با کتاب مقایسه کنید.

6- هنگام مطالعه ، برای کنترل حرکت چشم و تمرکز روی واژه ها ، از یک راهنما مانند انگشت دست یا یک قلم استفاده کنید تا از سرگردانی چشم روی کلمات جلو گیری شود.

بدین ترتیب تمرکز تان روی کلمات بیش تر می شود. البته این تمرین برای دراز مدت مناسب نیست.

8-    رعایت بهداشت چشم در افزایش دقت خواندن مؤثر است. به عنوان مثال پس از یک مطالعه ی طولانی لازم است اگر از عینک استفاده می کنند. بدون عینک به مدت 2 تا 3 دقیقه به تناوب به فاصله دور و نزدیک یا چپ و راست نگاه کنید. همین تمرین را با حرکت سر به بالا پایین تا 10 مرتبه انجام دهید تا خستگی چشم ها که باعث تاری دید و بی دقتی می شود برطرف  شود. هم چنین  مطالعه در نور شدید یا ضعیف و یا غیر یکنواخت ، دقت را کاهش می دهد.

توصیه هایی برای افزایش دقت و تمرکز در کلاس :

براساس تحقیقات دکتر احدیان ، 70 تا 90 در صد از وقت دانش آموزان در مدارس صرف گوش دادن می شود . با این وجود اغلب آن ها تنها می توانند بخش ناچیزی از آنچه را که شنیده اند.به خاطر بسپارید و حدود دو ماه بعد این میزان به نصف کاهش می یابد.

عادت های بد ما در شنیدن باعث می شود که ما شنونده ای خوب و حرفه ای نباشیم و همین مسئله تمرکز ، دقت و یادگیری ما را در کلاس درس کم می کند. به هر حال یادگیری در کلاس مستلزم تمرکز زیاد ، خوب شنیدن و خوب دیدن است. برای تمرکز و دقت بیشتر و شنونده ی خوب بودن در کلاس توصیه های زیر را به کار ببندید.

1-    جایی را در کلاس انتخاب کنید که راحت باشید و عوامل مزاحم در آنجا کمتر باشد به عنوان مثال بهتر است درردیف های جلوی کلاس بنشیند ، البته بعضی از افراد اگر در وسط کلاس بنشینند.احساس امنیت بیشتری می کنند و درس را بهتر یا می گیرند.

2-    برای تمرکز بیش تر ، یک تونل فرضی بین خود و معلم تان در نظر بگیریدکه خارج از آن را نمی بینند و نمی شنوید.

3-    بیش تر بچه ها به بعضی از مطالب یا دروس علاقه ای ندارند و همین علاقه ی کم به معلم یا موضوع باعث کاهش تمرکز شان می شود. در نظر داشته باشید همین مطالب  را صرف نظر از نداشتن علاقه به آن ها ، باید در هنگام امتحانات پاسخگو باشید و نیاز به آموختن همه ی آن ها دارید. به هر حال وقتی با انگیزه و هدف در کلاس حاظر شوید، شنیدن و دیدن شما دقیق تر و تیزتر می شود.

4-    انجام کارها ی دیگر همراه با گوش دادن ، مانندمطالعه ی کتاب دیگری در کلاس ، مانع تمرکز و دقت شما در شنیدن درس  می شود.

5-    اگر به جای شنیدن بیش تر نگاه کنید(مثلاً به طرز ایستادن یا لباس معلم ، توجه کنید.) دقت شنوایی شما خیلی کم می شود.

6-    اگر سرعت حرف زدن 150 کلمه در دقیقه باشد، سرعت فکر کردن 4 تا 10 برابرآن است.همین سرعت زیاد فکر کردن نسبت به حرف زدن ، علت اصلی عدم تمرکز و دقت در کلاس است. این تفاوت سرعت، فرصت مناسبی برای حواس پرتی ایجاد می کند.

در حالی که منتظر شنیدن کلمات هستید ، ذهنتان از این شاخه به آن شاخه می پرد. در نتیجه  بیش تر از آنکه گوش کنید،  به فکر و خیال فرو می روید ، در همراهی با معلم وقفه ایجاد می شود و زنجیره ی مطلب از دستتان خارج می شود  و در نتیجه مفهوم مطالب را  به طور ناقص درک می کنید. برای جلوگیری از افتادن به دام فکر و خیال ، در کلاس ، سعی کنید انتهای جملات و سخنان معلم  را  مانند بازی با جملات  ناقص تکمیل کنید.

7-    همان طور که گفته شد ، فکر شما سریع تر از سخن گفتن معلم  عمل می کند . پس این فرصت وجود دارد  که آنچه را می شنوید درک کنید و بفهمید.

8-    اگر ارائه مطلب توسط معلم ، ضعیف باشد ، شنونده عادی  به ادامه صحبت ها گوش نمی کند ولی شنونده فعال به منظور  گوینده  توجه  می کند  نه به چگونگی ارائه ی آن ها.  او از خطا ها و اشکالات معلم صرف نظر می کند و اسیر لهجه و کلمات نامناسب  معلم  نمی شود، چو ن توجه بیش از حد به کلمات   تمرکز را به هم می ریزد  و مانع  توجه و دقت در درک مطالب می شود.

9-    یکی از دلایل ناتوانی دانش آموزان  در دقیق شنیدن آن  است که هر چه  را دوست دارند  می شنوند  و به تمام آنچه که گفته می شود توجه نمی کنند . وآن ها منتظر نمی مانند که سخنان معلم تمام شود ،  بلکه ادامه سخن معلم  خود را پیش بینی می کنند . همین  موضوع سبب کم شدن تمرکز و دور شدن آن ها از سخنان معلم می شود.

10-  یکی از مشکلات رایج آن است که بچه هایی که  مطلب  را بلد هستند  و قبلاً آن  را از معلم  دیگر ی یاد گرفته اند هنگام درس دادن معلم جدید ، مدام در حال مقایسه کردن نکات و مطالب  و نحوه  ی تدریس دو معلم هستند . نباید در حین تدریس افکارمان را مشغول  مقایسه معلمان کنیم.  این کار را به بعد از کلاس موکول کنیم .

11-  توجه به هشدار های کلامی  مانند «مهم است » « درامتحانات نهایی ...» و ... و علائم غیر کلامی  مانند:  حرکت دست و چهره و تغییر لحن معلم  باعث بالا رفتن یادگیری ما می شود.

12-هیجانات و احساسات منفی مانند عصبانیت ،  دقت و تمرکز ما را هنگام  شنیدن درس کم می کند.

13- یکی دیگر از عوامل عدم تمرکز و خوب یاد نگرفتن در کلاس ، صحبت کردن با یکدیگر و توجه به حرکات و شوخی های سایر بچه ها است.

 یک تمرین ساده برای افزایش دقت در شنیدن :

تصمیم بگیریم موقعی که از یک خیابان شلوغ حرکت می کنیم ،  صدای خاصی را انتخاب کنیم  و فقط به آن گوش کنیم  برای مثال تنها به صدای پای عابرها توجه کنیم. در مرحله ی بعد به صدای بوق ماشین ها ، در مرحله  ی  دیگر به صدا های ضعیف تر توجه کنیم . می توانیم  همین تمرین را در مهمانی های شلوغ  و پر سر و صدا انجام دهیم . این تمرین ها توانایی ما را   هنگام مطالعه  در محیط پر سر و صدا  و تمرکز  برای گوش دادن در کلاس افزایش می دهد.